Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

is de markeering van dezen overgang. Ook de theologisch opgevatte spekulatie in de moderne filosofie (het systeem der zuivere Rede volgens Hegel) is een verbreede zelfbezinning. '

Nu is er geen vraagstuk, dat zoo geheel den mensch en zijn leven omvat, als juist het vraagstuk der Vrijheid. Evenzeer als de dogmatische filosofie onder het opzicht van het Godsbegrip staat, zoo staat de ethische (van den mensch uitgaande) filosofie onder het opzicht van het Vrijheidsbegrip. Dit begrip trekt alle levensproblemen naar zich toe en verspreidt zijn licht gelijkelijk in de anthropologie, de psychologie en de ethische evolutieleer (leer van de levenswording).

Het vraagstuk der vrijheid, zoo begrepen, is meer dan een psychologisch vraagstuk, belangende de toedracht van het zielsgescheiden. Als zoodanig werd het opgevat in den strijd over de wilsvrijheid; men stelde de kwestie of het zielsgescheiden met inbegrip der handeling, een aaneenschakeling was van oorzaken en gevolgen, dan of hier een andere macht ingreep. De verdedigers der Vrijheid, zoozeer beginnend middenin het probleem (beginnend bij de psychologie) inplaats van te beginnen bij de anthropologie en uit te gaan van het begrip van den mensch — de verdedigers der Vrijheid konden bij deze fragmentarische behandeling slechts een onredelijk vrijheidsbegrip voor den dag brengen en kwamen tot de vrije-wilstheorie, het psychologisch indeterminisme. Hun fout valt lichtelijk te vermijden voor wie bij den aanvang, bij het algemeen begrip des menschen, zijn vrijheidsbewijs begint.

De vrijheid is in eerste instantie een zedelijk- of waardebegrip. Zedelijke (ethische) begrippen beschrijven niet de objektieve natuur onzer zielsfunkties, zoodat ook het

3

Sluiten