Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

zelf vrij is tegenover elk ander verband, ook tegenover het karakter als geheel, en motief mèt wilsbesluit zich als éen vrij geheel tegenover de andere gegevens van het zielsleven handhaven; Alexander de Groote bijv. heeft uit motief van heerschzucht besloten een legertocht naar Indië te ondernemen; maar de heerschzucht is zoo maar een gevoel, dat uit Alexanders karakter niet voortvloeit, en ook had kunnen uitblijven. In dit geval worde de vrije wilsleer tegen een vrije motiefleer ingeruild.

Het eerste geval beteekent, dat de wilshandeling ook zonder motief geschieden kan. Immers, indien eenig wilsbesluit tot bestand komt en er is geen noodzakelijk verband aanwezig tusschen dit en een motief, dan kan het dus zonder verband met een motief zijn voortgebracht. Zoo valt het nieuwere indeterminisme in de armen zijns vaders, het oudere indeterminisme, terug, en de leer van den motiefloos werkenden wil is hersteld. [Men zegge niet: het „los verband" beduidt, dat op een motief de werking kan uitblijven; want dit uitblijven geschiedt dan toch op grond van een tegenmotief; ook het uitblijven bevat een wilsbesluit, dat alsdan uit het tegenmotief gevolgd is. Heeft de hebzucht als motief het wilsbesluit „ik zal stelen" bijna gevestigd, dan kan het eergevoel als tegenmotief opkomen voor het wilsbesluit „ik zal niet stelen". Wint het tegenbesluit het, dan is dit niet wegens „los verband" met het eerste motief, maar wegens noodzakelijk verband met het tegen-motief dat sterker was. Het indeterminisme kan zich slechts handhaven door de erkenning der mogelijkheid van motiefloos wilsbesluit].

Het tweede geval blijft over, nl. elk wilsbesluit (met daaropvolgende handeling) is gemotiveerd, maar het motief staat buiten eenig verband van noodzaak. Gij

Sluiten