Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

geplaatst worden in een bedelaarskroeg: zoo bestaat de gelegenheid slechts in schijn: dat hij niet geeft, hoewel goedgeefsch en medelijdend, is niet uit tegenmotief, terwijl de gelegenheid er is, maar is uit niet bestaan der gelegenheid, want hij heeft haar geneutraliseerd.

Welk aandeel heeft de gelegenheid in de handeling? Zij brengt den bepaalden inhoud der handeling aan; doch de zin der handeling, d. i. haar waarde of zedelijk karakter wordt niet door de gelegenheid, maar door het motief bepaald. Haar aandeel aan een handeling is even groot als het aandeel dat het materiaal heeft aan een kunstwerk. Geheel het beeld, dat Skopas maakte, is marmer, elke zwelling, elke buiging is marmer, geen geringste deel in het heele werk, dat niet marmer is; maar al wat aan het marmer kunstwaarde geeft, alle aesthetische waarde, die het verkregen heeft, is uit de gedachte van den kunstenaar voortgekomen. Evenzoo is de gelegenheid (het geheel der omstandigheden) de stof, waaruit de dader zijn daad schept. Wanneer ik mijn parapluie opsteek, is al wat in deze handeling voorvalt, afgezien van het karakter der handeling, ontvangen uit de gelegenheid: de omstandigheid, dat het regent, en dat ik uit moet en dat er regenschermen bestaan, en dat ik er een heb, en dat ze er zoo en zoo uitzien en zoo en zoo gedragen worden — dit alles geeft den inhoud mijner handeling aan. Elke handeling is de samenvoeging eener veelheid van omstandigheden tot een synthetische eenheid door het motief. Het motief echter, i. c. mijn begeerte om droog te blijven, beheerscht de handeling en bepaalt haar zin.

In het feit der determinatie van onze gedraging heeft de gelegenheid dit aandeel, niet, dat zij de handeling q. t. noodzakelijk maakt (zoodat deze uit de omstandig-

5

Sluiten