Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Deze deterministische theorie zou een wanhoopsleer zijn, wanneer wij het fatalisme beleden van de onveranderlijkheid des karakters. In waarheid is zij de theorie der hoop; idealisme; leer der vrijheid.

VII

D. De Vrijheid in de determinatie: 1°. het psychologisch principe (de psychologische mogelijkheid) der Vrijheid.

1. Kants leer dat de intelligibele vrijheid funktioneert. Onjuistheid dezer leer: de onaannemelijkheid van transcendente kausaliteit; waarheid der leer: naar het psychologisch principe der vrijheid is hier heengewezen.

2. liet verband tusschen transcendente Idee en zielsverschijning is geen kausaliteit, maar aktiviteit.

3. Het imperatief karakter van het motief niet uit analogie met natuurkausaliteit verklaarbaar.

4. Alle zielsgeschieden heeft imperativiteit, is vorai van aktiviteit (verschillend in sterktegraad).

5. I>e werking van de trancendente Idee in de empirische ziel is niet intermitteerend (ingrijping) maar permanent.

De reaktie van een karakter op een aanleiding — in deze formule is de determinatie onzer handelingen uitgedrukt; maar haar vrijheid ook. Niet hierin bestaat de vrijheid, dat zij ook anders konden wezen, of dat men ook anders had kunnen willen (zulke vrijheid rechtbezien, ware geen idealiteit, maar willekeurigheid). De vrijheid der handelingen is haar zedelijke waarde, als uiting onzer wezenlijke natuur. Vrijheid is geestelijkheid.

Terwijl dus, volgens de vorige bespreking, de determinatie der menschelijke gedraging hierin bestaat, dathet karakter reageert op de gelegenheid (aanleiding) —

Sluiten