Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

wij goed noemen zekerlijk, maar die wij slecht noemen ook !). Elke handeling heeft een aktiviteitsbetooning der Idee.

Een handeling is slecht door het motief, en het motief is zoo door het persoonlijk karakter. Ook van de slechte handeling is de Idee de ontspringgrond; toch is niet aan haar te wijten dat de handeling slecht is, want elke handeling ontspringt aan de Idee, alleen wat het feit der aktie betreft, en als aktie is elke handeling goed. De zedelijke waardegraad der handeling hangt af van het karakter. De Idee uit zich door middel van het gegeven karakter en kan geen hooger waardegraad voortbrengen dan met den aard van het karakter overeenstemt. In beeld gezegd: de aangestoken lamp (Idee) is de oorsprong van het licht (aktie); maar de kleur (waardegraad) van het licht wordt bepaald door de kap, die gij om de lamp hebt heengehangen. Het licht is goed, want zonder dit zoudt ge geen letter kunnen lezen in het boek, dat opengeslagen op uw tafel ligt; maar de roode kleur van het licht is onaangenaam; wijt haar niet aan de lamp, maar aan het transparant. Dit beeld heeft geen verdere waarde dan voor aangeving eener oogenblikkelijke verhouding; (op den duur heeft de Idee een anderen invloed op het karakter, dan de lamp heeft op het transparant; deze laatste zijn twee en geen tweeëenheid).

Om de aanwezigheid der Idee in de menschelijke gedraging nu, heeft elke handeling zodelijke waarde, onjuist is dus het bezwaar der indeterministen: dat de gedetermineerdheid de toepassing der zedelijke begrippen

1) Over de zedelijke tegenstelling, zie IX.

Sluiten