Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

uitsluit !); ongegrond dus ook de meening dat het determinisme de zedelijke verantwoordelijkheid ontkent 2).

In de zedelijke waarde der handeling bestaat haar vrijheid, omdat daarin het bewijs is van de betooning der Idee. Onzinnig ware een deterministische theorie, die het feit der zedelijke waarde ophief; het streven zelf om de psychologie te laten overgaan in mathematika (niet: de mathematika als hulpwetenschap der psychologie) _ (je verwachting om een natuurwetenschap der ziel te verkrijgen, is een opheffing der levenswaarden en dus onzinnig. De zedelijke waarde is de zin der handeling en zonder dezen zin is het leven lachwekkend.

Maar ziehier nu de vrijheid: niet dat uw handelingen zoo of anders hadden gekund, maar dat ze zoo of anders hadden behoord is de vrijheid. Waarom straft ge een kind dat kwaad deed? Niet omdat het ook anders had kunnen doen. Ook al akcepteert ge het determinisme niet, dan is het u toch nog niet zoo zeker, dat het kind evengoed had kunnen goed zijn toen het slecht was; althans ge stelt u het probleem, en de oplossing daarvan hebt ge niet zoo spoedig gereed. Maar voor dat ge de oplossing gereed hebt, geeft ge het kind straf, en zijt u daarbij bewust van rechtvaardig te handelen. Wanneer de strafwaardigheid bestond in het ook-anderskunnen, zoudt ge niet mogen straffen, eer ge het probleem der kiesvrijheid had opgelost; maar hiermede, dat ge het kind bestraft, bewijst ge de strafwaardigheid elders te zoeken, nl. niet in anders-kunnen, maar in anders-behooren.

1) Dr. J. D. van der Waals Jr. Aangehaald artikel blz. 746.

2) De juridische verantwoordelijkheid heeft met de zedelijke niet van doen. De zedelijke verantwoordelijkheid beduidt niet anders dan beoordeelbaarheid.

Sluiten