Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

ooit als zoodanig gezien te hebben. Feitelijk vertegenwoordigt deze voorstelling van den aardbol een geheelen weg van gedachten, langs welken ik indertijd tot de voorstelling van aardbol gekomen ben; zoo kan in een enkelvoudig schijnend voorstellingsbeeld geheel een theorie liggen besloten; doch van dit ingewikkeld maaksel der voorstellingen kunnen wij afzien, zoo wij het psychisch procédé der voorstellings-verbindingen naspeuren. Aan de voorstelling van een bolvormig lichaam te verbinden die van aardbol is een enkelvoudige gedachte-associatie.

Waarop nu berust deze? Immers op gelijkenis.

Alle verbinding van voorstellingen berust op gelijkenis.

Men neemt gewoonlijk twee principes van voorstellings-verbinding aan: aangrenzing (kontiguïteit) en gelijkenis; volgens het eerste bestaat er in voorstellingen, die eenmaal samengingen, een neiging om weder elkander in het bewustzijn op te roepen. Zag ik eens een molen met een vlag, en zie ik later weer een molen, dan denk ik aan een vlag !). Doch laat ons deze „aangrenzing" nauwkeurig bezien. Indien wij geneigd waren ons door natuurwetenschappelijke analogie te laten misleiden, stond de zaak niet moeilijk. Het ware zeer eenvoudig een bewustzijns-affiniteit tusschen voorstellingen te fantaseeren evenals er chemische affiniteit tusschen stoffen bestaat. In het gevulde vat onzes bewustzijns zou dan door associatie een dergelijke onderlinge aantrekking van voorstellingen plaats hebben als de aantrekking der stoffen in het met chemikaliën gevulde vat van den chemist. Het onderscheid tusschen chemische en psychische toe-

1) Sully. Outlines of psychology. London '92: Presentations, which occur together, whether simultaneously or in close succession, tend afterwards to revive or suggest one another.

Sluiten