Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

is evenzoo, maar onbewust, in den geest van eiken mensch (domoor zoo men wil) aanwezig. Dezelfde tegenstrijdigheden, door den filosoof meegedeeld, maken oneffenheid in den geest van elk, die ook den oorsprong daarvan niet vermoedt. Zoo vermoedt menigeen weinig dat het waarom ? van een kind, de vraag naar de oorzaak, voortkomt uit een innerlijke tegenstrijdigheid in het begrip der verandering; en voorzeker, de velen, die van oorzaak en waarom en omdat spreken, hebben van deze tegenspreeklijkheid weinig last ondervonden bij hun weten, doch onbewust evenzooveel als de scherpste denker. De ziel is een terra incognita. Zeno is belangrijkals ontdekkingsreiziger.

II

Maar de Eleatische gedachte is eerst langzamerhand tot de subtiliteit van Zeno's filosofeeren geraakt. Haar begin is niet geweest in logische begrips-analysen, maar in ethisch-religieuse spekulatiën. Xenofanes, de aanvanger (zesde eeuw tot pl. m. 48U) een klein-Aziaat, overgekomen in het Zuid-Italiaansche Elea, was een wijsgeerige troubadour, rhapsodeerend in Sicilië's steden met poëtische polemiek tegen het volksgeloof; met hoon en spot Homerus' en Hesiodus' veelgodendom beladend. Uit de ethische idee der volkomenheid Gods, won hij het begrip der Eenheid, en de Eéne Godheid, eeuwig (tegen de theogonieën) en onbewogen („ het Eéne ademt niet" tegen de passiën Gods, anti-anthropomorf) was het Al der wereld; en kai üan (Een en Al). Deze

Sluiten