Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

nieuw gebied overgebracht. Wanneer ik den top deischeepsmast eer dan den romp van het schip zie verschijnen aan den horizont der zee, besluit ik niet daaruit tot bol vlakte, tenzij het algemeene beeld van de verhoudingen op een bolvlakte tevoren in mij aanwezig is; de waarneming zelf heeft geen verstandswaarde; maar het verstandsbeeld, aanwezig zijnde, zoekt de waarneming te interpreteeren. Veralgemeen deze uitspraak: uit waarnemingen welke ook en hoevele ook en wanneer ook, heb ik niet tot algemeene waarheden ofalgemeene begrippen, of tot algemeene voorstellingen besloten, tenzij het algemeene in aanleg althans, reeds van voren af in mij aanwezig was. De aarde voor bolvormig te verklaren is een geniale toepassing eener te voren bekende algemeene verhouding nu aangewend bij een bepaald waarnemingsfeit. Uit het algemeene beeld van bolvormigheid is Columbus verzekerd over de zee land te vinden; alle waarneming blijft zinledig, zoolang niet het denken haar in verband gebracht heeft met zijn algemeene begrippen. M. a. w. wij hebben een stel grondbegrippen des denkens, een verstands-apriori en passen dit bij onze waarneming toe, maar halen niet de begrippen uit de waarneming, gelijk de leer van het teeken meent; uit de waarneming q. t. is geen overgang naar het denk-algemeene.

Dit drukt Sextus uit met te zeggen, dat het waarnemingsteeken, in betrekking staande tot het beteekende verstands-algemeene, niet de onthuller is van laatste, want dat het laatste tegelijk met het eerste bestaat, er van den aanvang reeds bij is, en dus niet ontstaat als konklusie. Met deze opmerking ligt de geheele sensualistische kennisleer der Stoa en alle naturalistische filosofie

Sluiten