Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

in onzen tijd tot nieuwe wijsgeerige inzichten strekken en een nieuw verband van overtuigingen leggen kan. De kennis-theorie moet uit oogpunt dezer idee worden uitgedacht. Kant heeft dit niet gedaan, en in het Duitsche idealisme na Kant is weldra de kosmologische beschouwing overheerschend geworden, niet ten voordeele der anthropologische; terwijl het ons juist te doen is om levensverklaring, en de wereldverklaring nooit mogelijk zyn zal dan in aanhang aan die.

Spinoza heeft de idee der aktiviteit geopperd. Onze geestelijke natuur is volgens hem conatus, aktiviteitsaanleg. Het menschelijk Subjekt (transcendente realiteit zijnde) wordt in de wereld des tijds als aktiviteitsnatuur begrijpbaar; en zijn werkingen zijn aktiviteitsbetooningen. Het Spinozistisch conatus-begrip worde aan Kantsche filosofie gehuwd, waardoor tegelijk de kennis-leer van Kant Spinozistisch is verdiept. Het Apriori nl. worde opgevat niet als bloot vormen-schema, maar als schema deibewustwording van het aktieve subjekt. Dus opgevat begrijpt men de zedelijke noodwendigheid der mensehelijke kennis als een uiting der werkelijkheid van ons wezen ; en met deze noodwendigheid is de waarheids-waarde der kennis verzekerd en de sceptiek overwonnen.

Laat ons bezien hoe de verstoorde denkleer door de Hypothese van het Aktieve Subjekt tot herstel geraakt.

De sceptiek heeft negatief resultaat omdat zij de Hypothese verwerpt. Nu is er geen gedachte-konstruktie mogelijk dan van uit de hypothese. De Platonische filosofie rust op de hypothese der ideeën-leer; Anstoteles' logika berust op de hypothese van de opperste waarheids-principia. De hypothese is geen uitkomst van bewijs, maar voorwaarde tot bewijs, en vindt haar aanneme-

15

Sluiten