Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

en de Parias; in de christenwereld bestaan wel geen namen, maar inderdaad zien we daar 't zelfde. Er bestaan menschen zonder zorg, die in lediggang en weelde leven, die geld hebben en daardoor heerschen; en er zijn menschen — de meerderheid — die steeds door ellende en honger gedreigd worden, en die hard werken, gehoorzamende aan de macht der rijken.

Ieder kent dit kwaad, 't Is duidelijk, dat ter verbetering van de toestand van den mensch, dit kwaad verdreven moet worden, en wel door vernietiging van deze sociale ongelijkheid. De vroegere revoluties dachten de knoop met geweld door te hakken, maar de onmogelijkheid hiervan is reeds lang bewezen. Geen enkele politiekekonomische verandering kan de ongelijkheid vernietigen.

Alleen de vrijheid is een middel tegen deze kwaal. Niet de schijnbare vrijheid van schijnbaar deelen in de regeering, maar de eenvoudige ware vrijheid, die daarin bestaat dat de mensch noch aan één noch aan eene verzameling van menschen gehoorzaamt.

't Is echter juist dat niet ieder mensch den ander de gehoorzaamheid opzeggen kan. Men kan niet zeggen ik gehoorzaam den mensch niet meer. Dit kan alleen hij doen, die de hoogste, voor ieder gelijke wet nakomt. Men kan niet vrij zijn als met strijdt tegen de hoogste algemeene wet van wederkeerige hulp, zooals hun geheele leven de menschen der rijke burgerklassen doen, die leven van den arbeid van 't werkvolk, en vooral van dat van de landbouwers.

Vrij is de mensch naar gelang hij die hoogste wet vervult, 't Nakomen van deze wet is niet alleen moeilijk, maar bijna onmogelijk bij eene industrieele maatschappij met steden, waar 't bestaan van den mensch gegrond is op den strijd tegen zijn medemensch.

Mogelijk en gemakkelijk is deze wet na te komen bij 't landbouwend leven, waar alle krachten noodig zijn voor den strijd tegen de natuur.

Sluiten