Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

ook liet Vegetariaat, in welken vorm dan ook, voor meer dan duizend jaar uit de geschiedenis! Het eerste spoor van dit streven vertoont zich eerst weer als een nieuw zedenverval in de cultuurperiode der Renaissance begint op te treden, dat zijn hoogste punt bereikt in de tweede helft der achttiende eeuw in Frankrijk, het vooruitstrevendste en oudste cultuurland van het nieuwe Europa. Vandaar klonk opnieuw gebiedend de roep: terug tot de natuur, uit den mond van een man, die zelf het beste spiegelbeeld was van zijnen ontzenuwden tijd: J e a n Jacques Rousseau. Wat is deze dichter-philosooph anders geweest dan een groot sociaal hervormer, die een scherp oog had voor het bederf en den achteruitgang van alle maatschappelijke toestanden; die, bezield door een hevig verlangen naar een geheelen omkeer van het leven, naar verbetering en volmaking der zeden en meeningen, de mensohheid terug wilde voeren naar een natuurlijken toestand van gemeenschappelijk leven? Rousseau's terugkeer naar de natuur, dien hij zich overigens niet dacht als een verlangen naar de primitieve levensverhoudingen van onbeschaafde volkeren, heeft ook geen ander grondbeginsel, dan het streven naar vereenvoudiging der levenswijze, der geheele opvatting van het leven: naar matiging in alle omstandigheden en gewoonten. Daarom raadde hij, minder practisch dan wel theoretisch, een eenvoudige plantaardige voeding aan, die de zinnen der menschen minder prikkelde dan de vele

verfijnde vleeschspijzen.

Terwijl in Frankrijk de groote revolutie aan de verhitte gemoederen lucht verschafte, had de reactie tegen den heerschenden demon van alle zinnelijke genietingen, in het g e e s t e 1 ij k a n t i p o d e n 1 a n d aan gene zijde van het kanaal, veel rustiger en in veel minder grooten omvang plaats. Daar ontstond, juist omstreeks de eeuwwisseling, een beweging voor een ommekeer van de algemeene wijze van leven, die zich op de voeding concentreerde. 1. Newton schreef in 1801 zijn „Retourn to Nature*)

«) Retourn to Nature: Terugkeer tot de Natuur.

Sluiten