Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

een klein aantal ijverige en bekwame volgelingen gevonden, als Theodor Herzka, den schepper van het phantastische „Vrijland", Franz Oppenhei m, Damaschkee. a.

Onder den invloed van deze nieuwe leer hebben zich reeds hier en daar vegetarische kolonies gevestigd, wier doel het is gemeenschappelijk land voor gemeenschappelijk nut te bebouwen. *) Over de beteekenis van deze interessante pogingen om kolonies te vormen, zal ik later mijn oordeel zeggen.

Hier is het alleen noodig er op te wijzen, dat deze nieuwste richting van het Vegetariaat een gevaarlijke steen is op haar pad, die, als zij algemeen werd doorgevoerd, de historische ontwikkeling wel eens tot een onverwacht einde zou kunnen brengen. Als men nauwkeuriger toeziet, staat de tendenz van deze nieuwe richting slechts in zeer los verband met het Vegetariaat zelf. In hoofdzaak is het slechts een bijzondere vorm van de sociaalpolitieke hervormingen, die voor den inwendigen strijd van onzen tijd zoo karakteristiek zijn.

Hoe in vroeger tijd het streven der Vegetariërs door het publiek werd opgenomen, daarvan weten weinig.

Levendigen tegenstand heeft pas de vegetarische beweging van den nieuweren tijd in het leven geroepen : en in Duitschland heeft vooral Baltzer de wetenschappelijke kringen uit hunne onverschilligheid voor de door hem verdedigde leer opgewekt. Virchow (1868) trad het eerst tegen hem in het strijdperk; hij had, zooals bij alle vraagstukken der wetenschap en van het openbare leven, die binnen den ruimen kring van zijne belangstelling lagen, terstond de beteekenis der beweging begrepen, en hij had haar met zijn altijd zakelijke, maar snijdende critiek onpartijdig pogen te beoordeelen — in lijnrechte tegenstelling met het oppervlakkig oordeelen van vele zijne navolgers in later tijd.

De critiek van Virchow over het Vegetariaat kan ook tegenwoordig, na ruim dertig jaar, nog als voorbeeld dienen, als

*) ln Nederland o.a. te Laren en Blaricum. (Vert.)

Sluiten