Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Door anderen wordt van wijsgeerig onderzoek werk gemaakt 0111 verloren gemoedsrust door gewenschte uitkomsten terug te winnen. Is iemand opgegroeid in een wijze van denken waarvan alles in zijne nabijheid den stempel draagt, en waarnaar hij zich bij eiken stap als van nature pleegt te richten, dan volgt er soms een tijdperk waarin zijne zonder moeite verkregene overtuiging aan het wankelen wordt gebracht, en het vertrouwen waarmede hij zich onder de dingen bewoog, aanmerkelijk vermindert. Van den aard en den omvang van de geleden schade hangt het af, wat hij behoeven zal om die te herstellen; en zoo iemand zal ook niet verder doordenken dan waar de bij hem gerezene twijfelingen tot zwijgen zijn gebracht. Tot deze klasse van dienstbare wijsbegeerte behoort alle zoogenoemde „apologetiek," die voor geliefkoosde verzekeringen geldige redenen opzoekt, al worden zij door hare warme vrienden niet eerst om die redenen in bescherming genomen. Dan ook beschouwingen waarbij men bestanddeelen van een stelsel prijsgeeft, om beter te bewaren wat men niet zou willen missen, hoewel dat welbeschouwd met het losgelatene staat of valt. Eveneens dezulke, die den persoon in schijn van het gezag eener overlevering ontslaan, en hem onder een anderen titel in het bezit trachten te handhaven van meeningen die, zonder geheime nawerking van vroegere gewoonten, toch niet bij hem zouden gevestigd blijven. De uitkomst van al dergelijke bemoeiingen is daarom bruikbaar enkel voor hem in wiens bizonderen toestand de gezochte verandering wordt gebracht, omdat bij hem iets onaangetast is gebleven waarop bij de aangewende behandeling moest gerekend worden.

Gemoedsrust immers wordt ons deel onder zeer afwisselende voorwaarden. De hedendaagsche Europeaan ver-

3

Sluiten