Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

in het algemeen als waar wij ons op wijsbegeerte toeleggen. Wanneer de waarheid en iets anders ons even lief zijn, is het een heilige plicht, haar de voorkeur te geven." Evenzoo Spinoza '): „Het doelwit der wijsbegeerte is geen ander dan de waarheid."

Van ouds nu verstaat men onder waarheid overeenstemming van het voorgestelde of gedachte met eenig voorwerp, waarvan het bestemd is de voorstelling of het denkbeeld te zijn '2). Daarom wordt dan ook het grieksche woord tevens voor „werkelijkheid" gebruikt. Wij hebben hier met de waarheid van denkbeelden, d. i. hun beantwoorden aan een werkelijkheid te doen 3).

Men heelt beweerd dat deze bepaling der waarheid ons niet baten kon, omdat wij toch nimmer het voorwerp naast het denkbeeld kunnen leggen om een overeenkomst ot afwijking aan te toonen. Het voorwerp-zelf, wanneer

') Tract. Theol. Pol. cp. 14, vol. I p. 543 ed. Hag.: „Philosophiae scopus nihil est praeter veritatem."

') B- v. Kant, Kritik der reinen Fernunft, Trausc. I.ogik, Einl. III: „Die Namenerklarung der Wahrlieit.dasssie namlich die Uebereinstimmung der Erkenntniss mit ihrem Gegenstande sei, wird hier gescheukt und vorausgesetzt." Lotze, Lugik Einl. III: „Wahrheit pllegt eine übliche Begriffsbestiminung in der üehereinstimmung der Vorstellungen und ihrer Verbindungen mit dem vorgestellten Gegenstande und seinen eigenen Beziehungen zu suchen."

Moet een denkbeeld soms enkel als phantasiebeeld, in een verdichte voorstelling van zaken dienst doen, dan maakt bet geen aanspraak op waarheid in den eigenlijken zin. Men kent wel „waarheid" toe aan een voortbrengsel van beeldende of dichtende kunst, doch dan bedoelt men overeenstemming met in de werkelijkheid heerschende regels of wetten, die immers op zichzelf nog veel meer gedoogen dan wat als gevolg der oorspronkelijke feiten in de wereld voorkomt.

Nog iets anders is zoogenaamde „waarheid" in iemands gedragingen, waarmede men bedoelt dat zij getuigen, hetzij van waarheidszin (waarachtigheid)ofvan getrouwheid aan eenmaal aanvaarde beginselen.

Sluiten