Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

het b.v. een lichaam is, wordt toch niet lichamelijk in ons bewustzijn als in een tweede ruimte overgebracht, 0111 met het daar aanwezige denkbeeld te worden vergeleken. Het eenige waaraan wij het gedachte kunnen toetsen, zou een tweede denkbeeld van dezelfde zaak moeten zijn, hetwelk de zaak vertegenwoordigde en van welks juistheid wij vooraf verzekerd waren. Door het bezit van i'it standaarddenkbeeld werd dan echter het eerstgenoemde en de waardeering daarvan' overbodig; doch wat verzekert ons van dat bezit ? en zoo keerde hetzelfde bezwaar tot in het oneindige terug.

Zulke opmerkingen geven te denken, doch zij raken het wezen der zaak niet. Voor de versmade bepaling wil men ons ') een teeken in de plaats geven, waaraan men de waarheid van een denkbeeld herkent, hetzij men dit meent te vinden in eenige hoedanigheid van het denkbeeld-zelf, of in den weg waarlangs wij het verkrijgen. Zoo wordt door enkelen de waarheid van een denkbeeld gezocht in den organischen samenhang zijner deelen, of de bepaaldheid van elk daarvan door het geheel. Zoo ontmoet men in andere kringen deze bepaling: „Waarheid is alwat een gedane waarneming zuiver teruggeeft, en alwat uit waarnemingen langs wettigen weg wordt afge'eid." Intusschen, met te weten hoe men aan waarheid komt, of waaraan men ze herkent, kunnen wij ons onmogelijk vergenoegen. Men is toch niet tevreden met te weten, dat aan denkbeelden van dit of dat voorkomen, of op deze of gene wijze verkregen, de naam van „waarheden" wordt toe-

') Dit wil reeds Kant op de aangehaalde plaats: „Man verlangt aber zu wissen, welclies das allgemeine und sichere Kriterimn der Wahrheit einer jeden Erkenntniss sei?" Van een „criterium" in dezen zin spraken het eerst de Stoïcijnen.

Sluiten