Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

schillende eeuwen, hemelstreken, religiën, geestesrichtingen en levenswijzen, dient dan met zorg in hare beginselen te worden nagegaan, — en de levensbeschouwing voor het vervolg met bewustheid, naar ons eigen beste weten vastgesteld. Er wordt ten laatste niets geringers verlangd dan de ontdekking der eenige redelijke norm voor het leven dat wij te leiden hebben. Welke dat naar onze schatting zijn zal, door welke ideën wij ons voortaan zullen laten besturen, hangt af van onze kennis der wezenlijke betrekking tusschen het menschelijke wezen en de wereld waarin het, niet als een vreemdeling maar als een deel, geplaatst is '). Door die betrekking wordt zijne juiste houding aangewezen: hoe het zich heeft te houden tegenover de machten die zijn leven en werken bevorderen en bedreigen, tegenover zijne natuurgenooten, tegenover zijne eigene hartstochten, opwellingen en geneigdheden.

Aan deze behoefte om ons leven te regelen voldoet allerminst (om op haar nog even terug te komen) een wijsbegeerte die het karakter draagt van poëzie. Ideën zooals wij ze noodig hebben, verstrekt ons niet de verbeelding, even wisselvallig als onze neigingen en ontmoetingen. Zij spiegelt ons veeleer een verscheidenheid van droombeelden voor, als van een leven in zingenot, in kunstgenot, in eer bij de menschen, of in onbeperkte vrijheid om eiken inval van het oogenblik te volgen. Alleen door degelijke kennis van onze behoeften op den langen duur, van onze hulpmiddelen en betrekkingen, wordt de vastheid van beginselen verkregen, die teleurstelling voorkomt en eenheid brengt in onze behartiging van velerlei belangen. Daarvoor moet ernstig gewerkt worden; „voor

') „Cognitio unionis quam mens cum tota Natura liabet:" Spinoza de lntell. Entend. I p. 6 ed. Hag.

Sluiten