Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

8ste Hoofdstuk: Ervaring het werk van den geest.

Onder de voltrokkene synthesen komen voorstellingen voor van meer of minder doorgaande regelen, volgens welke verschijnselen, of geheele groepen daarvan, zich hetzij te zamen hetzij na elkander vertoonen. In het verkrijgen en bezitten van dergelijke regelen bestaat eigenlijk hetgeen men onder den naam van ervaring vooral op prijs stelt, hoewel dat woord ook in meer algemeenen zin voor het winnen van elementen van kennis uit waarneming gebezigd wordt.

Naarmate de ervaring toeneemt, komt er schifting in de regelen die iemand heeft leeren stellen. Hij onderscheidt meer en meer datgene wat een tijdlang, of nu en dan zich herhaalt, terwijl er toch uitzonderingen op voorkomen, van hetgeen zich steeds herhaalt zoover de ervaring strekt. Van dit laatste is de voorstelling natuurlijk „sterker", en , daarom leidt zij, ook zonder dat wij het op het oogenblik bemerken, lichter tot een handeling. De geest is gewoon aan de bevinding van een stroom van verschijnselen die elkaar vervangen, waarbij elk heden op zijne beurt in het verleden wegvloeit, om door een ander uit de toekomst van daareven te worden opgevolgd. Hoor een bizondere verrichting, de verbeelding, breidt hij o.a. zijne voorstelling van dien stroom verder uit dan de waarneming hem teekent, en verwacht diensvolgens een toekomst van denzelfden aard met hetgeen hij tot hiertoe beleefde. Geleid door de gevondene regelen loopt hij de gebeurtenissen vooruit, en daar hij almede ondervonden heeft, dat zijne wenschen veelal tot daden, en deze tot een gewenscht gevolg leidden, ontwerpt hij handelingen en geheele plannen, waarbij op het doorgaan van zijne rege-

Sluiten