Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

dat onze zintuigen aandoet, vereenzelvigd of gelijkgesteld wordt, veelal het realisme. Daar tegenover staat dan onder den naam van idealisme elke beschouwing, die hetzij de ongelijksoortigheid van onze voorwerpen en de dingen die ons aandoen beweert, hetzij deze dingen, als onkenbaar of door niets gewaarborgd, geheel laat varen.

• Het „realistische" standpunt, waartoe men in den loop van het denken het eerst komt, is het gewone, het populaire, en kan ook door het natuuronderzoek '), wanneer het niet in wijsgeerige beschouwingen wil treden, niet worden verlaten, gelijk wij ook in onze eerste hoofdstukken daarop zijn blijven staan. Nu schijnt dus, voor hem die voor het eerst in zijn leven wordt uitgenoodigd zich op een ander te verplaatsen, de waarde der natuurstudie, aan welke wij toch zooveel te danken hebben, met een ernstig gevaar te worden bedreigd. Zij tracht een lichamelijke wereld, die onafhankelijk van ons denken bestaat, te leeren kennen; dat is, zoo meent men, het tegenbeeld daarvan, punt voor punt aan het voorbeeld gelijk, in ons bewustzijn op te bouwen. Zoodra echter de lichamelijke wereld zelve tot een gewrocht wordt van den geest, is het met hare zelfstandigheid (dus meent men) gedaan; de geheele wetenschap van het „bestaande" lost zich op in kennis van hetgeen in onszelven omgaat, immers van hetgeen wij ons als bestaande „meenen te moeten denken." Ja wat meer is, daar het bestaan van natuurgenooten en van een hoogste wezen deel uitmaakt van onze constructie van een geheel der dingen in aansluiting aan eigene ondervindingen, schijnt elk onzer gerechtigd om

1) Vgl. A. von I.ec'.air, der liealismus der modernen Natur■ ■wissenschaft, Prag 1879.

Sluiten