Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

andere geesten, aan onze wèl overlegde verwachting beantwoordden. Welk ander kenteeken zou men verlangen van volkomene overeenstemming tusschen weten en zijn ? De waarheid dus waarom het inderdaad te doen is, bestaat wel in overeenstemming, doch niet in gelijkheid maar in harmonie tusschen die twee, aansluiting van het een aan het ander, waardoor „de natuur", gelijk dé dichter het uitdrukt, „houdt wat de geest belooft".

Waarop die overeenstemming ten laatste berust, hebben verscheidene denkers op hunne wijze trachten te verklaren; tot heden (gelijk onder de bestaande omstandigheden te verwachten viel) te vergeefs. Doch deze vraag kan zonder gevaar verdaagd worden; waar het meer op aankomt, is de bevinding dat wij met onze wetenschap in de aangegeven richting vorderingen maken, en dus de met grond begeerde waarheid inderdaad meer en meer ons deel wordt,

De erkenning der eigenlijke positie waarin de geest verkeert, doet niet te kort aan de beteekenis van waarheid, kennis en onderzoek, maar plaatst dat alles in een ander licht dan waarin het zich te voren vertoonde. Het geval laat zich vergelijken met dat van de ontdekking dat onze aarde zich beweegt, door welke de vaste stand onzer gebouwen aanvankelijk twijfelachtig scheen te worden, iets dat thans enkel bij geheel onontwikkelden nog bezorgdheid wekt. En nog bleef de kans voor een toren om te blijven staan, bij de nieuwe astronomie slechts onveranderd, terwijl wij door de nieuwe ontdekkingen omtrent de kennis het uitzicht op vertrouwbaar weten Vermeerderd zien. Zoolang toch de geest zich moet bezighouden met een werkelijkheid, waarmede hij enkel in uiterlijke aanraking komt en van wier zelfstandig „zijn" zijne eigene voorstellingen niettemin het evenbeeld moeten worden,

Sluiten