Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

die daarvan afhing, doet hem beseffen, dat hier voldaan wordt aan een eisch dien hij aan de wereld stellen moet, zal hij van zijne werkzaamheid, d. i. van het leven geen afstand doen. Na duizenden van teleurstellingen geeft hij de hoop niet op, den eigenlijken vasten regel op het spoor te komen, die bestaat hoewel hij voor hem verborgen bleef; en elke ontdekking neemt hij met blijdschap aan, doch altijd in mindering van zijn eisch, overtuigd met den ouden Heraklitus'), dat de nog verborgen harmonie der dingen nog beter zal blijken dan die zich aan de oppervlakte vertoont. Eene eenheid in het vele als die van hemzelven, wanneer hij bij uitnemendheid zichzelf is, schrijft hij uit zijn aard toe aan de wereld waarmede hij verkeert.

Dat een standvastige orde die in de werkelijkheid heerscht, door den geest van nature gevorderd („gepostuleerd") wordt om zijne taak te kunnen verrichten, zien wij in het klein reeds bij jonge kinderen. Waar de dingen zich niet naar gewoonte gedragen, beginnen zij met te verklaren: „het wil niet;" immers „wil" is voor de kinderlijke denkwijze beginsellooze, onnarekenbare aandrift. Zij houden zich niet aan het naakte feit: „het gebeurt ditmaal niet, hoewel ik het zou willen", inaar het schijnt „in weerwil" van hun verlangen uit te blijven. Aan hun voorwerp kennen zij een soortgelijke grilligheid toe als die zij bij zich en anderen aantreffen, en verklaren zoo het feit op hunne wijze uit een algemeenen regel, en wel met overdracht eener eigenschap van het hun bekende ik. Later berusten zij niet in dat niet-willen zonder meer, maar vermoeden bij zulke gelegenheden, dat zij met een nieuwe soort van

1) Fragm. 47 Byw.: 'Atjftoviy aipuvtj; xyeioiroiv-

Sluiten