Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

ingericht om te zijner tijd dat voortreffelijke te doen geboren worden. Zonder nog te onderzoeken, in hoeverre hier üf van eigenlijke bedoeling, öf enkel van iets dat evenals bedoeling werkt, sprake kan zijn, bemerken wij reeds, dat de streng-mechanische beschouwing der dingen het denkbeeld van bestemming, — en van een inrichting der wereld die hetgeen den geest verkieslijk voorkomt meer dan andere door ons bedenkbare bevordert, — volstrekt niet uitsluit. En althans de natuurlijke historie, hoe ook soms in woorden protesteerende, maakt voortdurend een ruim gebruik van denkbeelden van nuttigheid voor individuen of soorten, om van den bouw van organen rekenschap te geven; terwijl overal waar het organische en het menschelijke leven ter sprake komt, elke onderscheiding van gezond en ongezond, juist en verkeerd, waar en onwaar, onbestaanbaar zou zijn met eeij denkwijze waarin van de erkenning van wezenlijke doeleinden geen spoor ware overgebleven ').

De erkenning van normen, die voor de dingen gelden zonder dat deze zich altijd daarnaar gedragen, ontslaat ons van de verplichting om tot aristotelische en middeneeuwsche theoriën terug te keeren, wanneer wij de eenzijdigheid der

') Men leze hierover Sigwart, der Kamp/ ge gen den Zweck (KI. Schriften, Freiburg u. Tiibingen 1881, 11e Reilie p. 24). Aldaar aan het slot (ji. 66—67): „Rein nach den wirkenden Ursachen betrachtet ist alles gleich notlnvendig,.... auch die teleologische Auffassung ware nicht da, wenn sie nicht nothwendig ware, und ist in der Welt kraft des Rechts der Causalitat, so gut als die mechanische Wissenschaft. Wer Walires und Falsches scheidet, tnisst das menschliche Denken an einern Zwecke, und erkennt an, dass es dazu da sei, die Wahrbeit zu finden. Wiirde aber die Natur der Dinge ihm das vermöge ihrer Nothwendigkeit versagen, so ware sein Beginnen wahnwitzig; er muss voraussetzen, dass seine eigene geistige Organi-

Sluiten