Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

voorwerpen voor den geest te hebben dat volgens het voorschrift der vereenigde praemissen, uit onze verdere kennis van zaken aangevuld, wordt opgebouwd '), een tafereel waarin wij dan opmerken hetgeen in de conclusie wordt uitgedrukt.

Nader beschouwd verschillen de beide soorten van logisch verband alleen in zoover, als het materiële bestaat in den samenhang van vermelde met een aantal niet vermelde praemissen, die eerst door vernieuwd beroep op de aanschouwing of herinnering aan den dag komen. Materiële redeneering brengt in den loop van een denkproces nog gedurig nieuwe praemissen aan; blijven deze achterwege, dan ontdekt men tusschen de eerste praemissen geen verband, en komt tot geene conclusie. Zijn daarentegen al de noodige praemissen van den beginne bijeen, dan wordt de conclusie door formele redeneering gereedelijk verkregen. Deze laatste is in den strengen zin de eenige, en wordt alleen toe bekorting van het werk niet overal uitvoerig voorgedragen, maar slechts voor een gedeelte tot bewustheid gebracht; in welk geval men met een andersoortige denkoperatie, een „materiële" redeneering meent te doen te hebben.

4de Hoofdstuk: De abstractie.

Waar de kennis zekere hoogte bereikt heeft, kan in het denken veel bekort worden, doordien men eenmaal

') In dc meetkunde noemt men dat „beschrijven" of „construeeren," een uitdrukking die in de wijsbegeerte door de school van Hegel voor een andere verrichting in beslag is genomen. In het Engelsch zegt men to realize, als het ware (in de verbeelding) werkelijk maken, en het daarbij verkregene gadeslaan. Het is inderdaad een dikwijls zeer uitgebreid werk van synthese.

Sluiten