Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

niet aanwijst, welke differentie er moet worden bijgevoegd om tot het vereischte lagere te komen. Schijnt dit evenwel hier of daar het geval te zijn, dan wordt inderdaad de differentie niet aan het begrip ontleend, maar aan onze verdere kennis van hetgeen bij de voorwerpen daarvan wordt waargenomen. Ook zou, door het aangroeien der ervaring, zelfs een stelsel dat voor het oogenblik aan alle vereischten had voldaan, haar al spoedig niet overal meer behoeven te dekken, en er allicht een herziening noodig worden. Niet in het stellen van het doel werd door denkers als de genoemde gedwaald, maar in de meening van het op zekeren tijd bereikt te hebben; en deze meening. wekte den tegenzin der waarnemers, en bereiders der meest speciële begrippen, aan wier arbeid zij een deel der verdiende waardeering schenen te onttrekken. Toch hebben ook dezen aan de stoute bespiegeling der systeembouwers menige leidende gedachte (als werkhypothese) ontleend, en zouden zij zonder haar gevaar loopen zich met het verzamelen van feiten, ook die waaruit niets te leeren valt, tevreden te stellen. In verbinding gebracht met hunne ontdekkingen, bewijst de sokratische methode nog altijd de gewichtigste diensten. In het onderling verkeer, door pen en drukpers thans over de geheele beschaafde wereld uitgebreid, trachten wij nog heden, teneinde het over de bepaling van begrippen eens te worden, deze door het aanvoeren van wijzigende gegevens ') aanhoudend te verbeteren. De methode was onvolledig zoolang men geen

') 'Eraiaoei;, instantiae. Eerst Bacon, in liet begin der zeventiende eeuw, spreekt ook van positive instantiën, d. i. gegevens die vóór liet aannemen van een begrip of een regel pleiten; van waar nog liet engelsclie gebruik van 'mslance voor een voorbeeld tot bevestiging van een beweren.

Sluiten