Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

door bizondere middelen (zooals het verleenen van gratie) voor deze in de gevolgen onschadelijk worden gemaakt. Daarentegen bij „materiële" redencering, waar wij het denkbeeld der zaak zoo volledig als het kan ter beschikking moeten hebben, om verband tusschen eenige beweringen te vinden, dient de definitie alleen om onze aandacht op het bedoelde slag van zaken te vestigen, en vervolgens komt mede in aanmerking zooveel ons hiervan nog bovendien bekend is geworden. Wanneer het echter noodig is, den gang der gedachte streng logisch te ontleden, zal men zich de moeite moeten geven van de eene definitie betreffende eenzelfde soort telkens door de andere te vervangen, d. i-, formeel beschouwd, het eene begrip (A) door het andere (B), en den overgang te maken door betrekkende gedachten als deze: alle A is B en omgekeerd; A en B hebben het gebied gemeen; zij dekken elkander; het zijn gelijkwaardige, of „identieke" begrippen.

Naast de soortbegrippen, die voor de gangbare schoolleer de eenige, en voor de wetenschappen zeker verreweg de belangrijkste zijn, zal men bezwaarlijk kunnen vermijden, ook individuele begrippen te erkennen. Het is waar, de aard van het begrip brengt mede, dat zoovele exemplaren als aan zijn inhoud voldoen, in zijn gebied of bereik plaats vinden. De inhoud echter kan van dien aard zijn, dat aan een meervoud van exemplaren niet te denken valt. B. v. „het heelal"; „het begin onzer jaartelling"; „de planeet Mars", ja zelfs „deze tafel", of „keizer Karei de Groote". Zulk een begrip kan even goed als elk ander het voorwerp aanwijzen waaraan het een toegekend, het ander ontzegd wordt. Nu en dan vinden wij het op zijne beurt op een voorwerp betrokken: „het zonnestelsel is niet het heelal";

Sluiten