Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

nijging te verlagen tot een ongerechtvaardigde persoonlijke meening, misschien door velen of door allen gedeeld, doch zonder dat dit meer beteekende dan dat dikwijls een dwaling een tijdlang aller bijval vindt.

Voordat iets anders verzekerd kan worden, moet dus vaststaan, i°. dat de geest, hetgeen hij in zijn bewustzijn aantreft, terecht beschouwt als getuigenis betreffende een. werkelijkheid die daarachter ligt, en niet slechts voor hem bestaat, en 2°. dat hij, over die getuigenis nadenkende, volgens de norm waaraan hijzelf van nature gebonden is, uitkomsten verkrijgt in overeenstemming met het werkelijk, onafhankelijk van zijn beweren, bestaande. Alwat hij doet om tot de waarheid (d. i. tot die overeenstemming) te naderen, gaat uit van de onderstelling, dat deze punten beide vaststaan, want de waarneming gewaagt van geen van beide. En zoo zou men kunnen zeggen, dat al ons weten berust op een hypothetischen grond, en dus zelf een hypothetisch karakter draagt.

Dat het (die benaming daargelaten) aldus met de zekerheid onzer kennis geschapen staat, kon op den duur aan. niemand ontgaan die zich in het vraagstuk verdiepte. Men heeft die ontdekking, waardoor het aanvankelijk onbedacht vertrouwen op s ïrienschen kenvermogen niet weinig geschokt werd, niet aanstonds welkom geheeten. Er de oogen voor te sluiten, of ze althans voor anderen te bemantelen. is op meer dan éene wijze beproefd, doch gelukt hoogstens voor een tijd, al heeft deze voor velen een. betrekkelijk langen duur. Oprechter waren zij die de zaak namen zooals zij bleek te zijn, en ze ongevaarlijk trachtten te maken door het aanwijzen van andere bronnen van kennis dan waarover wij naar het gemeene gevoelen te beschikken hebben. Nu eens werd een tweede ervaring:

Sluiten