Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

die elk op haar standpunt blijven staan; doordien het van velerlei omstandigheden afhangt, wat de een of de ander voor meest aannemelijk aanziet, en overleveringen, neigingen en ontmoetingen de keuze van het standpunt ongemerkt mede bepalen; terwijl het volharden daarbij, met miskenning van de hoogere rechten der waarheid, allicht den schijn aanneemt van een bewijs van bizondere wilskracht en standvastigheid. Een normale wijsbegeerte kan daarom op den duur niet dogmatisch zijn, daar zij niet een partij ot een persoon, maar de ontwikkelde rede van allen tracht te bevredigen. Niettemin is het eenzijdige werk der dogmatische partijen voor haar niet verloren; vooreerst omdat zij op den duur aan den dag brengen wat in de hypothese waaraan zij elk voor zich vasthouden opgesloten ligt, en dan, omdat een begaafde denker onder den invloed van waarnemingen en invallen, die hem onafhankelijk van het hechten aan zijne staande hypothese geworden, menige uitkomst vindt die ook buiten de school hare waarde behoudt.

Een soort van dogmatisme is de eklektische behandeling van wijsgeerige vraagstukken. Zij kan eerst ontstaan waar eenige partijen hare stelsels volgens onderscheidene beginselen een eindwegs hebben uitgewerkt. Uit deze stelsels tracht men een bloemlezing te vormen, daar de leer van het eene op deze punten, die van het andere op gene de meest aannemelijke schijnt. Ook hier geeft intusschen het persoonlijk gevoelen, afhankelijk van ieders aanleg en wedervaren, den doorslag. Zoodra daarvan wordt afgezien, en de voor allen geldige norm van waarnemen en denken de keuze moet bepalen, is een gansch ander beginsel aangenomen, en verdient het voordeeltrekken van volbrachten dogmatischen arbeid een anderen naam. De oneenigheid tusschen de partijen brengt anderen tot

Sluiten