Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

getelheid geraakt, en daarom stelde men, in de meening dat het een heenleiden naar meer omvattende begrippen of stellingen beteekende, het syllogistische denken als „deductie" of aileiding daartegenover.

Afgezien van den oorsprong der woordbeteekenis, kan men inderdaad met Aristoteles de inductie in het ruwe bepalen als een overgang van het bizondere tot het algemeene. „Zien wij in, dat de deskundige stuurman, ei* dat de deskundige wagenmenner de besten zijn, dan trekken wij het algemeen besluit, dat de deskundige voor elke werkzaamheid de meest geschikte persoon is" 1). Daartegenover staat dan het syllogisme, waarbij immers althans eene der praemissen een algemeen oordeel wezen moet, en dat meestal een „bizondere" conclusie oplevert; de conclusie ligt hier reeds in de gegevens opgesloten, terwijl

het aanvoeren van voorbeelden die tot wijziging der laatst aangenomene definitie leiden, lï.v. het begrip A hebben wij bepaald door de kenmerken p, q, r; nu noemen wij echter allen ook het voorwerp L een A, hoewel het niet r is; de definitie is dus te eng en r moet wegvallen; — of anders: nu heeft toch ook M de kenmerken p, q, r, en niemand houdt liet toch voor een A; het moet dus door bijvoeging van een nieuw kenmerk tot het begrip van A buiten het gebied van dit laatste worden gesloten. Zoo leidt het aanvoeren van L, M en andere „instantiën" Cèvoiaoeig) allengs tot vaststelling van het begrip; het bizondere leert ons het algemeene kennen; doch, let wel, alleen door verzet tegen de laatst voorgaande redactie van het begrip. Het ontstaan der oudste, uit hetgeen men in lateren tijd „positive instantiën" verkoos te noemen, blijlt daarbij buiten beschouwing.

„Deductie" (annyoiyrj^ beteekent oudtijds hetgeen wij een bewijs uit het ongerijmde plegen te noemen: „A is 15; immers gesteld dat het niet B ware, dan zou bij gevolg, enz.; hetgeen niet te rijmen valt met die en die aangenomen stelling".

Topica 1. io § 4: tizayo>yrj Si 1/ unu icbv xu&sxaoior tTiX ja xnd-'óXov syodog xri..

Sluiten