Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

10de Hoofdstuk: Ontdekking van rationele wetten.

De wetten waarom het der wetenschap eigenlijk te doen is, zijn de zoodanige die van het bevondene reden geven, door van de orde der dingen zooveel bloot te leggen, als ter verklaring van het totstandkomen van zekere verschijnselen noodig is. Een wet die onze rede bevredigen zal, kan niet in de beschrijving van het veischijnende blijven hangen, maar moec zich inlaten met werkelijk, hoewel dan niet waarneembaar, en vooral met oorzakelijk verband.

Dat hierin licht gedwaald wordt, ligt niet aan een eigenaardige zwakte van het menschelijk verstand, maar aan den aard der vraagstukken. Indien ons eenige, zelfs groote getallen gegeven zijn, en wij weten wat vermenigvuldigen is, dan is er slechts tijd noodig om het product te vinden; niets belet ons, recht op dat doel af te gaan. Geheel ietsanders is het, een zeer groot getal in zijne factoren te ontbinden; een algemeen voorschrift voor dat werk bestaat er niet; het grootste vernuft kan hoogstens hier en daar iets bekorten, doch moet als elk ander in hoofdzaak al tastende vooruitkomen. Wij beproeven allerlei deelingen, en de vele die niet opgaan, baten ons enkel door van de lijst der getallen die nog in aanmerking komen, telkens een post af te voeren. Evenzoo, waar de krachten geheel bekend zijn, benevens hunne samenvoegingen op eenig oogenblik, dan kan daaruit tot de uitwerking na zekeren tijd met betrekkelijk weinig moeite worden besloten Daarentegen uit een gegeven staat van zaken de krachten en h.irc vroegere samenvoegingen te ontwarren, is een veel omslachtiger taak, vooral wanneer men zich niet vergenoegt met de kennis der verschillende wegen langs welke het volgens de orde der dingen zoo kan gekomen zijn (waar

Sluiten