Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

wijdig vallende atomen de natuur trachtte te verklaren, scheen alles zich op te lossen in scherp te bepalen grootheden; en telkens worden er niet meer of minder vernuft theoriën in denzelfden geest ontworpen. Daarbij blijft in het duister hetgeen die stoute denker te vergeefs trachtte te verstaan: het verschijnen, en het bewuste leven met alwat daaruit voortkomt. Heeft later Herbart ook voor hetgeen in het bewustzijn omgaat een mathematische theorie meenen te vinden, het bleek al spoedig, dat zij niet is vol te houden '), en tot heden heeft niemand denzelfden weg met beteren uitslag gevolgd. Slechts op voorwaarden in de lichamelijke wereld aanwezig, voor het totstandkomen van verschijnselen van het geestesleven, zijn metingen en berekeningen met eenig gevolg toegepast.

Eerst daar waar aan de wiskunde vraagstukken kunnen worden voorgelegd, die hare eigenaardige voorwerpen betreffen, verleent zij haren krachtigen bijstand. Die vraagstukken op te sporen en te stellen, is het werk van een veelzijdig geoefend verstand, dat zelfs bij voortretlelijke wiskundigen niet altijd behoeft te worden aangetroffen. De goede gewoonten die men in hunne school verwerft, zijn waarlijk niet gering te schatten; doch andere, van vooral niet mindere waarde, dienen elders ontwikkeld te zijn.

Zie met name Waitz, I.ehrbueh der Psychologie als Natur•wissenschaft, Braunseliweig 1849, P- '36—159. !'• >5'!: „Das Resultat <1er bisherige» Ueberlegung ist dieses, dass uns die Data zu psychologische» Rechmmgen bis jetzt noch ganzlich fehlen und dass die mathematische Begriindung der Psychologie, die ilerbart versucht bat, nicht von der Art ist dass man sich bei ihr berilliige 11 könnte". Zoo ook Renouvier, Psychologie rationnelle, Paris 1875, I p. 208— 212. Wundt, Physiolog. Psychologie, 3e Aull. Leipzig 1887, II p. 390— 393: „. . . wo es je einmal gelingt an diese Fictionen den Massstab exacter Beobachtung anzulegen, da widerstreiten sie derselben".

Sluiten