Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

te oefenen, anders gezegd, eigene handelingen verrichtte, waarvan de verdienste ot' de schuld voor zijne rekening kwam. Het bewuste leven staat oogenschijnlijk met het lichamelijke gebeuren in voortdurend verkeer door aandoening der zinnen en uitingen van den wil. Nemen wij nu aan, volgens de door Demokritus' leermeester het eerst ingevoerde beschouwing, dat al het gebeuren neerkomt op beweging, in den gewonen zin van plaatsverandering, en dat de voorwaarden voor elke beweging reeds in de oudste diathese van „stoffen" en „krachten" die men wil bijeen waren, zoodat zij na zeker tijdsverloop daaruit moest voortkomen; en erkennen wij daarenboven een menschelijken wil; dan een van beiden: of die wil staat buiten liet dus beschrevene geheel, en kan daar niets in wijzigen; of anders, hij draagt tot de algemeene veroorzaking het zijne bij, doch dan als onderdeel van het lang te voren bepaalde, als tijdelijke samenvoeging of collocatie van een deel der vaste som van arbeidsvermogen in de wereld. Van een eigen initiatief kan bij den invloed dien hij heeft, evenmin sprake zijn als bij het omverwerpen van een boom door een stormvlaag; hijzelf en zijne werking zijn zoo goed als de lucht en hare beweging het noodzakelijk gevolg van het voorafgaande. — Een wil zonder invloed op de lichamelijke wereld, terwijl hij toch met deze in een heelal bijeen behoort, vinden wij b. v. bij Leibniz beschreven. De bewegingen in deze laatste en de gang onzer gedachten zouden van den beginne zoo geregeld zijn, dat zij als die van twee uurwerken gelijk liepen; zoodat mijn wil 0111 iets te verplaatsen te rechter tijd met de gewilde, schoon niet bewerkte verplaatsing samentrof. Dit denkbeeld baat echter weinig, omdat de loop der gedachten dan toch evenzeer vooruit bepaald zou moeten zijn, en er zoo twee gelijk-

Sluiten