Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

tijdige mechanismen in plaats van een enkel werden verkregen. Zulk willen richt niet enkel niets buiten het geestesleven uit, maar is in de wereld waartoe het behoort een gebeurtenis als elke andere. — Kant, die in de verschijning liet deterministische beginsel huldigde, beproefde het subject verantwoordelijk te maken door daaraan zelfbepaling toe te kennen voor zoover het zijn zetel in het zijnde achter de verschijning had. Doch reeds voorlang is opgemerkt, dat hiermede het bezwaar niet is weggenomen. Is de verschijning in eenigerhanden zin door dat zijnde te weeg gebracht (en hoe kunnen wij het zijnde anders denken ?) dan zal een in dit laatste huizend subject hetzij voortdurend stoornis brengen in de orde der verschijning, of anders in het absolute zijn zelf een streng gedetermineerde rol moeten vervullen. Tenzij men ertoe besluiten mocht, de zelfbepaling te behouden voor het subject buiten de verschijning, zonder het in de verschijning iets te doen wijzigen.

In onzen tijd heeft men, om de zelfwerkzaamheid te handhaven, een nieuwe theorie beproefd. Die werkzaamheid zou, dus meende men, tusschenbeide komen op zekere punten waar, blijkens wiskundige berekening, het mechanisme der wereld niet bij machte was uit te maken, 6f er iets anders worden, en zoo ja, welke van twee evenzeer mogelijke gebeurtenissen plaats vinden moest '). Daar niettemin op zulk een tweesprong hetzij voor het oogenblik

1) Cournot, Traité de Venchatncmenl des idéés fondamentales dans les sciences, etc., Paris 1861, I. p. 364 etc. Boussir.esq, Conciliation du vérltable déterminisme mécanique avec l'existence de la vie et de la liberté morale, Paris 1878. Janet, La pliilosopliie franfaisc contemporaine, Paris 1879, p. 388 etc. Docli treil vergelijke de beoordeeling door J. Bertrand in het Journal des Savants van 1878.

Sluiten