Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

werd stilgestaan, hetzij de eene of de andere weg werd ingeslagen, kon de noodige beslissing slechts genomen zijn door een macht van bizonderen aard, die de natuurlijke leemten van het mechanisme kwam aanvullen. Niet door iets tot het aanwezige arbeidsvermogen toe te doen, en een beweging te verhaasten of te vertragen (immers het arbeidsvermogen behoudt onder alle omstandigheden zijn vast bedrag in de wereld), — maar door de richting van eene of meer bewegingen te wijzigen. Die eigenaardige macht zou de ziel, het levensbeginsel van een plant of dier, en bij den mensch de redelijke ziel, de substantie die o. a. als geest werkt, kunnen zijn. Zij zou bij levenlooze lichamen niets te doen vinden, omdat daar de bedoelde tweesprongen niet voorkomen; bij andere daarentegen, waar hare tusschenkomst vereischt werd omdat het mechanisme te kort schoot, zou zij eerst nog onbewust, volgens tot heden onbekende wetten, organismen tot stand brengen, dan bij verdere ontwikkeling zenuwstelsels, en door bemiddeling van deze bewust leven, overleg, wilsbepalingen en handelingen.

Daartegen is alvast aan te voeren, dat het verre van uitgemaakt is, of de gevallen van onbepaaldheid, die de abstracte wiskundige theorie als denkbaar doet kennen, in de werkelijkheid ergens voorkomen. Er laat zich zooveel bedenken, dat onder zekere voorwaarden zijn of gebeuren zou, zonder dat de nu eenmaal gegevene diathese die voorwaarden ooit tot stand laat komen. Vervolgens, dat niet slechts de snelheid, maar ook de richting van bewegingen, of de tijdelijke stilstand, door de werking der gewone natuurkrachten dus of anders bepaald worden; zoodat, om de richting te geven of te wijzigen, er een werking moet bijkomen van dezelfde soort, in de eene ol

Sluiten