Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

wat ertoe geleid heeft dat zij op dat oogenblik niet uitblijven kon; waarbij dan het gegeven karakter, de toestand van den persoon, de overmacht van bizondere omstandigheden enz. mede in aanmerking komen; — en daarnaast, ons op een ander standpunt plaatsende, na te gaan, hoeveel van de totale oorzaak zich laat terugbrengen tot den persoon, zijn eerbied of zijne onverschilligheid voor normen, en zijne bekendheid met de normen die hier te pas kwamen. Hij bevond zich, in zijne onwetendheid omtrent de toekomst die in het heden reeds lag opgesloten, inderdaad op een tweesprong. Een deel der oorzaak van het aanstaande gebeuren was gereed en hem bekend; voor zoover hij kon nagaan, waren twee of meer aanvullingen dier oorzaak, dus twee of meer verschillende voorvallen even mogelijk, en zijn eigen toedoen moest hier den doorslag geven. Hij was „vrij" in het nemen van zijn besluit; dat is, de hem bekende reeds aanwezige voorwaarden van het aanstaande lieten de keus der aanvulling onbepaald, en te zijner beschikking. Van hem uitgaande, was die keus de zijne, en wordt hem daarom terecht door zijn eigen geweten en het oordeel zijner natuurgenooten toegerekend, al erkennen zij dat hij zijne daad, of het karakter, de denkwijze, de persoonlijkheid waaruit die voortkwam, niet zelf als uit het niet geschapen heeft.

Een gebrekkige onderscheiding tusschen het deterministische gezichtspunt, dat ons de oorzaken eener gebeurtenis doet opsporen, en het persoonlijke, dat ons een genomen besluit doet waardeeren volgens de norm die wij daarvoor geldig achten, kan enkel tot verwarring van denkbeelden en eindelooze geschillen leiden.

Sluiten