Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

werden tot bevestiging van het beweerde geijkte verhalen, voorbeelden van verschijning aan menschen, van gebedsverhooring en dgl. aangehaald, waarbij die van het tegendeel verwaarloosd, of door te wijzen op het onbegrijpelijke van een hoogeren wil onschadelijk gemaakt werden. Ditzelfde vindt men overal terug, waar de vereischten voor een degelijke verklaring niet op den voorgrond worden gesteld: de voornaamste steun voor een theorie die uit den onwillekeurigen gedachtengang buiten eenig toezicht is voortgekomen, wordt tegenover andersdenkenden ten slotte gezocht in hare volmondige bekentenis, dat zij van de meeste gegevens geene rekenschap weet te geven; hetgeen immers getuigt van een juist besef van de beperktheid van 's menschen weten; — hoewel het altijd de vraag blijft, hoever dit het op den duur zal kunnen brengen. Bij den aanhanger-zelven berust de overtuiging op een geheel anderen grond, waarover straks nader.

De wereld in haar geheel heeft dus voor dengene die zich nog niet met geregeld onderzoek heeft ingelaten, allicht reeds een zekere gedaante aangenomen, waarbij elke principiële afwijking terstond in het oog valt. Een Thales, die met bekende eigenschappen van de dingen om ons heen in plaats van met oude legenden te rade ging, wekte reeds de verwondering zijner tijdgenooten, en bijna iedere wijsgeer van beteekenis heeft op zijne beurt aan verdachtmaking en vervolging blootgestaan, alsof het hem te doen ware om de beschouwing der dingen waarin zijne naaste betrekkingen zich te huis en gelukkig gevoelden, uit overmoed of kwaadwilligheid te niet te doen '). In

') Een enkel voorbeeld ontkenen wij aan Calvijn ('lnstitutio rel. christ. I, 14 § 6), die bij gelegenheid der quaestie van bet ont-

Sluiten