Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

den weerstand tegen de wijsbegeerte in het algemeen lag de erkenning, dat deze niet in een voor het eerst gevoelde behoefte voorzien wilde, — zooals men dat van de eerste uitvinders van zonnewijzers of letterteekens zou gedacht hebben, — maar dat er een nieuwe weg werd ingeslagen tot een doel dat men langs een anderen alleen bereikbaar, en inderdaad bereikt achtte. Toch kon het niet anders of het willekeurige van vele der beslissingen waarmede men zich een tijdlang tevreden stelde, kwam meer en meer aan den dag 13e argelooze overgifte aan de mythen der plaatselijke, familie- en verbondseerediensten had een bonte en tegenstrijdige massa van beweringen omtrent het verband der wezens voortgebracht, en daardoor was eerst de vraag gerezen naar de juiste voorstelling van het bestaande als een geheel. Toen het vervolgens bleek, dat er geene voldoende reden te vinden was om de eene boven de andere te verkiezen, en zoo tot een goed sluitende en voor allen geldige theorie te geraken, kwam een geniaal man op de gedachte van gegevens aaneen te passen die men dagelijks^ voor zich had, en daaruit bij analogie den samenhang van het bestaande op te maken. Daarmede was de oude theologie niet op zijde gezet, maar voor den opbouw der theorie kwam zij voortaan eerst m de tweede plaats in aanmerking, om de leemten aan te vullen van de wereldbeschouwing die op waarneming van het tegenwoordige gegrond werd, - een dienst dien zij en hare opvolgsters dan ook voortdurend, hetzij gaarne ot ongaarne zijn blijven bewijzen.

staan der wereld gewaagt van eene „lascivia quae^tnultos tUil'at adeoque impellit ad pravas et noxias speculationes . Dat hij aan dergelijke bespiegelingen uit vroegere tijden zijn eigen dogma danken heeft, ontgaat zoo iemand geheel.

Sluiten