Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Genoodzaakt om zich te allen tijde en naar alle kanten te verweren, zou niemand iets voor de veredeling en het volle genot des levens in het werk kunnen stellen, en alleen de eigenschappen die hij met het roofdier gemeen heeft, zouden zich bij den mensch ongestoord ontwikkelen. Intusschen, daargelaten of regeeringloosheid die gevolgen onder alle omstandigheden na zich sleept, waartegen men voorbeelden als van de Eskimos en de Woestijnarabieren zou kunnen aanvoeren '), — men komt langs dien weg onvermijdelijk tot vragen als deze: Waartoe dan toch het menschelijk geslacht in zijn geheel in stand gehouden? Welk belang heeft de sterkere, die zijn wil vermag door te zetten, bij zijne eigene beperking door de behoeften van zwakkeren? Waarom dus zou hij boven zichzelven in de wet het recht eeren; en wat beteekent dat ontzag, hetwelk hij bij den zwakkere aankweekt, meer dan een voor hem nuttige dwaling van dezen, die hem de moeite uitspaart van den ongehoorzame telkens op nieuw naar zijn wil te dwingen? Waar als eenige drijfveer tot volgzaamheid de vrees voor grooter nadeel overblijft, kan er geen sprake zijn van verplichting: wie is er ooit verplicht 0111 bevreesd te zijn?

De vereenzelviging van recht en macht, waartoe men door overwegingen als deze komen zou, is meermalen, doch bij vergissing, ook aan Spinoza ten laste gelegd. Elk wezen tracht van nature, zichzelven te handhaven, zijn leven te volmaken; daarin bestaat volgens Spinoza zijn werkzaamheid (agere), en daartoe heeft het alle recht, zoodra wij zijn recht tot bestaan erkennen. In dezen zin

'3 Vgl. ook de beschouwingen b.v. van Elisée Reclus, 011 Anarchy, Contemporary Review, May 1884.

Sluiten