Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

dan sentimentele gronden voor heeft aan te voeren. Waar een genegenheid slechts door gedurig vernieuwde opwinding onderhouden werd, zou zij kwalijk bestand kunnen zijn tegen andere hartstochten, of wilsrichtingen die uit een nuchter overleg geboren worden. Tegenover het gemeen gevoelen op het hier bedoelde punt verheft zich dat der Quakers en der oude Doopsgezinden, zoowel als dat van volksleiders van latere tijden. En is de staat waarin wij zijn opgegroeid, reeds daarom alleen het hoogste voor ons, waarvoor wij het leven-zelf en het medegevoel met onze buitenlandsche natuurgenooten behooren veil te hebben, dan kan wederom van verzoening met een zegevierenden veroveraar, en samensmelting met zijn volk, redelijkerwijze geen sprake zijn, maar zou die als een laagheid moeten veroordeeld worden. Eindelijk nog deze vraag: waarin bestaat de nationaliteit, die, naar wij zoo dikwijls hooren verzekeren, in een afzonderlijk staatsverband hare bevrediging moet vinden? Noch de eenheid van taal, noch die van beschaving zullen b.v. Belgen of Zwitsers als haren grondslag erkennen; in de meeste gevallen heeft ruw geweld bijeengebracht hetgeen dan door de gewoonte is te zamen gegroeid; en hoelang behoort het hierbij te blijven:'

Slechts enkele van de vraagpunten die bij de beschouwing van staat en recht onze aandacht trekken, zijn hier even aangeroerd '); doch men ziet reeds uit dit weinige, dat zij ons onweerstaanbaar dringen tot diepgaande onder-

•) Van geschriften hierover noem ik slechts liet eerste deel (Naturreehf) van Ulrid's Grundzügc der praktische,, PMlosophie, Leinzig 1871; Tönnies, Gemeinschaft tind Gesellscliaft, Leipzig 1887; Lasson, Recht,philosophie, Berlin u. Leipzig 1882; Killmast, Kr,tik moderner Rechtsphilosophie, Berlin 1887.

Sluiten