Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

werking der krachten een geschiedenis met een naar onze menschelijke opvatting redelijk plan moest te voorschijn brengen, dan blijft de gewone, in algemeenen zin „mechanische" veroorzaking in haar geheel, en zou datgene in de geschiedenis, wat haar op een ontzagwekkend kunstwerk deed gelijken, in den oorspronkelijken aanleg der dingen zijn voldoenden grond hebben.

Intusschen, juist die „vorm" of „idee" in de geschiedenis der menschheid, met hoeveel vernuft en ingenomenheid meermalen beschreven, wordt door anderen in twijfel getrokken. Het kan niet missen, of de onderscheidene behoeften der menschen, en de pogingen om daarin te voorzien, vertoonen zich in een Volgorde die door de natuur der soort bepaald wordt, zoowel voor het individu als voor de maatschappij. Zoo goed als het leven en streven van het kind in het verkeer met de buitenwereld allengs overgaat in dat van den jongeling, den man, den grijsaard, moet ook in de samenleving, na bevrediging van de eene natuurlijke begeerte, de andere zich komen aanmelden, en verrichtingen uitlokken, die daarom het aanzien hebben van een geregelde reeks; zoolang men namelijk niet let op de veelvuldige storingen en vernielingen, die het trachten naar elk doel dat men ons als het rechte voorhoudt gedurig verijdelen. Want men vleit zich (dus wordt dan mede beweerd) te vergeefs met de gedachte, dat evenals wij ons op den grond voortbewegen door beurtelings den eenen en den anderen voet vooruit te zetten, of in het politieke leven de partijen elkander beurtelings van het kussen dringen, het menschdom vooruitkomen moet door afwisseling in eenzijdigheid; en dat hiertoe dat schokkende in den gang van zaken zich bepalen zou. Zoo wordt dan voor sommigen de mensch een wezen te eenenmale misplaatst in een wereld

Sluiten