Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

nergens meer ontmoeten, om onze eerste voorgangers zoover te brengen als geen later geslacht zonder het voorbeeld van meergevorderden gekomen is. Den mensch al dadelijk met een vrij hooge beschaving in de wereld te doen optreden, is met alle ervaring, vooral betreffende de behoefte die hij aan de lessen der ervaring heeft, onbestaanbaar; er zal nog menige onderstelling beproefd en weerlegd moeten worden voordat het gelukt, hem in de gedachte uit een staat van dierlijkheid vol sluimerende talenten tot dien van steeds aanleerende redelijkheid op te voeren '). Aan den anderen kant is het ondoenlijk, te begrooten, hoever de menschheid nog van het einde harer loopbaan verwijderd is. Daargelaten of soms veranderingen in de haar omgevende natuur aan haar geheele bestaan een gewelddadig einde zullen maken, dan of zij gelegenheid vinden zal om zich door geleidelijke vervorming onder alle omstandigheden te handhaven, en dan zoo te worden dat wij geene gegevens bezitten om er ons bij voorbaat eenig aannemelijk denkbeeld van te maken; — zelfs als wij haar den tijd gunnen om te worden wat zij als de ons bekende menschheid worden kan, zonder te worden hetgeen wij voor een nieuwe soort van wezens zouden moeten aanzien, staan wij verlegen. Herinneren wij ons slechts, hoe gansch anders het met ons Europa gegaan is dan wij ons nog geene halve eeuw geleden meenden te mogen beloven, dan valt het moeielijker dan ooit, te verklaren, hetzij dat onze beschaving haren besten tijd beleeft of achter zich heeft, hetzij dat wij eerst aan den aanvang staan van een

'3 Een zeer verdienstelijke proeve, te verkiezen boven de werken onder dergelijken titel als van Klemm, Kolb en Fr. von Hellwald, is de Kulturgescliichte der Meuschheit van Jnlius Lippen, Stuttgart 1886—1887.

Sluiten