Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

•onafzienbare rij van ontdekkingen en lotsverbeteringen.

Niettegenstaande dat alles zal de wetenschap voortgaan, waar zij niet door afmatting en levenszatheid overmand wordt, naar de oplossing te zoeken ook van de hier even aangeduide vragen. Zij zijn haar voorgelegd door de aanvankelijke uitkomsten der gesehiedvorsching, en der bizon<lere onderzoekingen die met de aanwinsten van deze haar voordeel doen. Als overal, zal zij bij het stellen harer antwoorden de feiten met hypothesen aanvullen, die zij van tijd tot tijd laat varen en door betere vervangt. Deze laatste vragen, waartoe zij door voortzetting van het onderzoek vanzelf gevoerd wordt, zijn bij uitnemendheid wijsgeerige. Daar komt ter sprake de veroorzaking, of door die zoogenoemde immanente wetten, die aan de natuurverklaring der aristotelische scholen en aan de werking van den wereldgeest van Anaxagoras herinneren, öf door een samenloop van afzonderlijke werkingen, waarbij wij beurtelings aan de wereldbeschouwing van Demokritus met "• e ontmoetingen van atomen, en aan de leeringen betredende de zelfbepaling van willende wezens raken. Wordt m die van vele punten uitgaande veroorzakingen naar ons gevoelen van buitenaf eenheid en orde gebracht, dan dient de wijze waarop zulk een hoogere besturing zich doet gelden, ten minste in het algemeen te worden aangeduid. Wij komen dus bij het doordenken over de geschiedenis eindelijk terecht in de theorie van het zijn, die toch weer niet eenzijdig, op grond van slechts die éene klasse van gegevens, bewerkt kan worden. Dan brengt de behoefte om de geschiedenis als het wedervaren van een naar doeleinden revend geslacht te verstaan, ons tot een waardeering van het gebeurende; en daar de doeleinden die men zich voorstelt vele en dikwijls tegenstrijdige zijn, zal om tot

Sluiten