Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

het materialisme onzer eeuw. Op de eenzijdige overheersching van het verstand is de niet minder eenzijdige heerschappij van het gemoed gevolgd, dat zijne boeien verbrak en de wieken uitsloeg. Elk geweld, dat aan de eenheid der menschelijke natuur wordt aangedaan, wordt vroeg of laat als geweld openbaar, en die natuur wreekt zich over de beleediging. Zagen wij niet, dat zelfs Comte, de profeet van het positivisme, er toe gekomen is om een nieuwen eeredienst te stichten? En heeft niet zelfs onze groote Dr. Cijfer, Herbert Spencer, die het heelal wil samenvatten in de formule der evolutie, in zichzelf de evolutie doorgemaakt van agnosticisme tot mystiek ? Zijn wetenschap toch leert hem geenszins, dat de groote Onbekende groot is of aangebeden moet worden, maar het is een onweerstaanbare behoefte, welke hem drijft tot deze erkenning van »the Unknowable".

Wij hebben dan ook in den mystischen geest van het einde der negentiende eeuw niet te doen met een alleenstaand, toevallig verschijnsel in de geschiedenis; integendeel met een verschijnsel, dat zich telkens herhaalde en zoowel geschied- als zielkundig a priori is te verklaren. De reactie, waarvan wij spreken, heeft zich in den loop der eeuwen voorgedaan, zoo dikwijls de actie ingetreden was. In Plato lagen zij naast elkander, de scherpe dialectiek, die opereert met begrippen, en het geloof aan het reëel bestaan der ideeënwereld als het eenig

Sluiten