Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

van geloof zonder dat een voorwerp voor dat geloof kan worden aangewezen; zoo wordt een idealisme vereerd zonder ideaal — allerminst een ideaal, dat werkelijkheid is geworden, gelijk de Christen het belijdt —; zoo krijgt men ten slotte een godsdienst zonder God.

Dat is voor ons gevoel een godsdienst, waaraan alle wezenlijke waarde ontbreekt. Van ware stichting kan hier geen sprake zijn, slechts van vroom behagelijke schommeling des gevoels. Van een dienen van God kan niet gerept Avorden, daar God niet wordt gekend. Van een liefhebben Gods moet weinig overblijven, daar deze liefde aan een onbepaalde, vage, stemming niet genoeg kan hebben.

Wij hebben zooeven de nieuwe mystiek een surrogaat voor religie genoemd; want, schoon zij behoeften toont, die alleen in den godsdienst voldoening vinden, onthoudt zij tegelijkertijd aan deze behoeften die voldoening door zich zelf in de plaats van den godsdienst te stellen. Gaarne beschouwen wij met Charbonnel de mystiek van onze dagen als een «réveil des inquiétudes religieuses"; daarmede is zeker niet te veel, maar, juist omdat er niets bijgevoegd kan worden, ook niet veel gezegd. Hij, zoowel als Jules Bois, heeft het opgemerkt, dat het mysticisme het hoofd opsteekt, zoo dikwijls de godsdienst te gronde gaat, en beiden zullen toegeven, dat de plaatsvervanger de ledige plaats niet vervullen kan. En dat geldt waarlijk niet

Sluiten