Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

binnen een engen kring van zijne eigen kleine wereld te bewegen" (Poensen XIV, blz. 173). Deze factor versterkte dus wat liet animisme reeds in hem misdreef. Hoe hij zijn kan zonder dien drang van buiten, leeren ons de nog zoo vrij voelende Tenggerezen op Java, leeren ons verder de bewoners der buitenbezittingen. Ook de Abssyniers in Afrika en de op Java sedert geslachten levende Chinezen (babas) toonen ons, waartoe een tropenmensch in staat is, al mogen wij niet vergeten dat de laatsten gestadig door nieuwen toevoer van China in hun bloed als het ware verjongd worden. Willen wij echter den Javaan als eersten stap die geestesvrijheid geven, die de bewoners der buitenbezittingen hebben, dan mogen wij van hem ook niet meer die onderdanigheid eischen, die hij thans aan ons en eigen hoofden gewoon is te betoonen. In dezen zin was er in den loop dezer eeuw trouwens een gestadige ontwikkeling tot meerdere vrijheid waar te nemen, de hormat van voor 100 jaren bestaat sedert lang niet meer, en nieuwe anti-hormat-circulaires wijzen in dezelfde richting. Tegen deze richting verzet zich evenwel een conservatieve geest en wijst zooals Joessoef (Tijds. Bin. Best. XXII, 1902) er op, dat vroeger de regent met een enkel woord of gebaar een opstand wist te voorkomen, wat reeds thans niet meer in die mate bestaat en steeds minder mogelijk zal zijn. Ik erken dat het zeer gemakkelijk was en ten deele nog is om den Javaan op deze wijze te regeeren, maar ter wille van gemakszucht mogen wij niet de ontwikkeling van een volk tegenhouden; maar wel moeten wij het oog er op gevestigd houden dat wij langzaam uiterst voorzichtig moeten voortgaan op dezen weg. Handhaving der oude onderworpenheid is onvereenig-

Sluiten