Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

travers un temperament, wordt door I olstoï niet aangehaald en het is vreemd, dat deze zeker niet socialis-

o

tische definitie van kunst uit moest gaan van den socialist Zola.

En ziehier eindelijk, wat Tolstoï onder kunst verstaat.

„In zichzelf een gevoel te wekken, dat men eens „heeft ondervonden, en dan dat gevoel, na het te hebben „gewekt in zichzelf, door middel van bewegingen, „lijnen, kleuren, klanken of in woorden uitgedrukte „vormen zóó te vertolken, dat anderen hetzelfde gevoel „ondervinden — dat is de werkzaamheid van kunst. „Kunst is die werkzaamheid van den mensch, die daarin „bestaat, dat iemand met bewustheid door middel van „zekere uitwendige teekenen gevoelens op anderen „overdraagt, die hij heeft doorleefd, en dat andere „menschen door deze gevoelens worden aangeraakt en „ze ook ondervinden."

Ziedaar dus het resultaat van zijn overdenkingen en de critiek van de meening der groote wijsgeeren. Zeer zeker eene eerbiedwaardige definitie. Hare lengte is misschien hare sterkte en zwakte tegelijkertijd. Want waarom moet de artiest „met bewustheid" voortbrengen ? Is de invloed van bewust handelen van den eenen mensch op den anderen grooter dan die van onbewust handelen en waarom en hoe? Ook op de kunst zou men het bekende vers van Heine kunnen toepassen, waar hij bij nachtelijken hemel onder het sterrengeflikker den jongeling-man laat vragen aan de sterren en de murmelende golven der zee:

Sluiten