Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

gewennen, alles wat ze zoo dagelijks geleerd hebben, snel te vergelijken met wat ze reeds wisten. Een gulden regel zonder twijfel! Ook de Herbartianen wijden veel aandacht aan het proces: de opname van een bewustzijnsinhoud in het aanwezige complex van voorstellingen (apperceptie.)

Nieuwe voorstellingen worden opgenomen en verkrijgen het vermogen, gereproduceerd te kunnen worden, al zijn ze slechts los aan een reeds aanwezige groep van voorstellingen verbonden. Een zekere naïve vreugde, het behaaglijk gevoel, dat elke vermeerdering van kennis meebrengt, kan hiermee gepaard gaan. Van een belangrijke aanwinst kan evenwel eerst sprake zijn, zoodra het verworvene zich innig heeft verbonden met het aanwezige, en de wijze van verbinding tot actief bewustzijn is gekomen. Daar moet bijv. overeenkomst of tegenstelling worden ontdekt, of er kan een rangschikking in een reeds voorhanden tijdreeks plaats hebben, of een karakterbeeld van de een of andere persoonlijkheid kan aangevuld worden, enz.

Niet altijd is een eenvoudige rangschikking, een brengen onder bekende wetten mogelijk, integendeel kan er een gedeeltelijke of een volslagen tegenstelling tusschen nieuwe en oude voorstellingen bestaan of schijnen te bestaan. Tot het bewustzijn van iemand met trage hereenen dringt deze tegenstelling niet door: voorstellingen, oordeelen, begrippen wonen „losweg" samen, wijl ze niet met actief bewustzijn saamgebonden zijn. Bij den denker daarentegen ontstaat eerst hec bewustzijn van tegenstelling, daarop volgt een levendig denkproces, waarvan het resultaat öf de bevestiging van de oude begrippen öf hun gedeeltelijke, wellicht zelfs geheele ontkenning is.

"Voortdurend voeren het leven en de boeken ons nieuwe voorstellingen toe. Hebben wij niet geleerd, ze bewust met reeds aanwezige voorstellingen te verbinden, dan blijven ze een dood element in ons geestesleven, worden ze niet in den levenden stroom onzer voorstellingen binnengehaald en meegevoerd. Ook bestaat een ander

Sluiten