is toegevoegd aan uw favorieten.

Inleiding tot de wijsbegeerte

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

genoemde vraag in ontkennenden zin, de eerstgenoemde daarentegen, in tegenstelling van Berkeley, bevestigend.

Het tot het uiterste gevoerde subjectieve idealisme van Berkeley vindt in onze dagen in meer modern gewaad een geestverwant in de richtingen van het p a 11psychisme en het solipsisme. Niet de stoffelijke wereld buiten ons, zoo leeren deze, maar de psychische gewaarwordingen binnen in ons, zijn het primaire en onmiddellijk empirisch gegevene; of, naar Mach het uitdrukt, *) „nicht die Körper erzeugen Empfindungen, sondern Empfindungscomplexe bilden Körper." Alle onderzoek van stoffelijke verschijnselen is ten slotte niets anders dan analyse en ordening van psychische gegevens; en de zoogenaamde weréwwrwetten zijn eigenlijk (jeesteswetten, d. w. z. de uitdrukking van regelmatig in associatieve opeenvolging zich voordoende verschijnselen in den geest. Van niets kunnen wij ons het bestaan bewust worden zonder bemiddeling van onze psyche, en dus ook feitelijk van niets het bestaan bewijzen zonder een beroep op die psyche. Nemen wij nevens en buiten onze psychische gewaarwordingen nog een physisch-materieele wereld als oorzaak daarvan aan, dan is dit niet anders dan een willekeurige hypothese: „die Annahme,'' zegt Verworn, „einer ausser unserer Psyche noch existirenden Wirklichkeit entbehrt jeder Berechtigung." In werkelijkheid toch is de waarneming en ervaring dier buitenwereld

') E. Mach. Beitriige zur Analyse der Empfindungen, pag. 20.