is toegevoegd aan uw favorieten.

Inleiding tot de wijsbegeerte

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

bestaan er niet; vooral door Locke werd het bestaan daarvan bestreden. Nihil est in intellectu, quod non prius fuerit in sensu. *) Maar terwijl Locke zelf onder „waarneming" verstond niet alleen een uitwendige waarneming of senaat ion, maar ook een inwendige psychische waarneming of reflexion, bracht het sensualisme van Condillac als een eenzijdige uitwas van het empirisme alle ervaring en daarmede oorsprong van kennis terug tot zintuigelijke gewaarwording, leerende dat alle voorstellingen diiaruit geboren worden. 2) Eenzijdig mag die richting heeten, omdat onze kennis evenmin alleen door de zinnen tot stand komt als alleen door het denken, maar eerst door een samenwerking van die beide. Waarnemingen zonder daaraan vastgeknoopte begrippen zijn voor onze kennis even onvruchtbaar, als begrippen zonder waarneming zinledig zijn. Wordt met de begrippen gewoonweg geopereerd zonder gebruikmaking van en toetsing aan de ervaring, dan bieden voorzeker de uitkomsten geen enkelen waarborg van overeenstemming met de werkelijkheid, ook al mogen zij met een logisch zuivere deductie zijn verkregen. Maar omgekeerd ook dienen de waarnemingen, willen zij tot waardevolle uitkomsten geleiden, in den geest verwerkt

wiskundige axiomata, die ons evenwel eerst in den loop van het leven tot bewustzijn komen.

') Gelijk bekend voegde Leibniz aan deze woorden toe: „nisi intellectus ipse".

2) Evenwel was Condillac geen materialist, maar veeleer het phaenomenalisme toegedaan.