Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

daarmede het phaenomenalistisch karakter van al onze kennis volkomen uit 't oog verliezend.

Ondanks al deze wijsgeerige bedenkingen is het materialistisch uitgangspunt toch zeer dienstig gebleken als arbeidsleg insel in de exacte wetenschap, op dezelfde wijze b.v. als de atoomtheorie of de ethertheorie, hoewel berustende op zekere onbewezen hypothesen, de grootste diensten bewezen hebben, ja onmisbaar waren voor den verderen opbouw der wetenschap. Het materialisme, al moge het door de leer van het kenvermogen gevonnisd worden en al moge het als wereldbeschouwing niet voldoen, is toch als werkhypothese bij het natuurwetenschappelijk onderzoek van de grootste waarde geweest, daar, zoolang men een geestelijk element als een deus ex machina ter verklaring te hulp riep, van eenigen werkelijken vooruitgang geen sprake zijn kon.

Als metaphysisch stelsel evenwel vermag het materialisme niet te bevredigen. Wel verklaren de aanhangers zich geheel vrij te houden van alle metaphysische bespiegeling, maar die bewering is niet anders dan een ijdele waan. „Het materialisme," zegt Van der Wyck, „is de onzinnige metaphysica van hen, die zich verbeelden er geen metaphysica op na te houden." Vandaar ook, dat het geenszins het oorspronkelijk standpunt vertegenwoordigt van het kinderlijk en onbevangen denkend verstand, maar een wijsgeerige richting is, evengoed als het spiritualisme en het idealisme die het bestrijdt. Het materialisme, merkt Lange op, is zoö oud als de philosophie, maar niet ouder.

Sluiten