Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

>ri^y^£A^/ ^M-J^JLtJL^ at*.

j--i^0»->-o^tja.^

of eenheid zoekt te kennen. Zoo geraken over het algemeen de inductieve wetenschappen slechts op grond van hun bezigzijn met het enkele, bijzondere, aan de zinnen gegevene tot algemeene besluiten of kennis. Zij zeggen daarom van zichzelf: „onze besluiten berusten op feiten.'' Omgekeerd handelt de spekulatigye__fi]osofie... Wanneer ook ergens pen hij zonder thema haar als voorwerp van_

onderzoek dieiil, 7.00 vervolgt zii het toch niet in het bijzonder.

De openbaringen der zinnen, de met oog en oor, met hand en hoofd gemaakte fysieke ervaring, wijst zij als een bedriegelijke verschijning af en beperkt zich tot het „reine", van alle voorwaarden afziende denken, om zoo op omgekeerden weg, door middel van de eenheid van het menschelijke verstand de menigvuldigheid van het heelal te kennen. Bij de vraag b.v. die ons nu bezighoudt, bij de vraag: wat is filosofie? zou zij niet van hare werkelijke tastbare gestalte, van de houten en kalfsleeren folianten, van haar groote en kleine verhandelingen uitgaan, om van hieruit tot het begrip te geraken. Omgekeerd, de spekulatieve filosoof zoekt binnen jn_._ zichzglfi >n de diepte van zijn geestvaar het ware_hegrip der filosofie, naar welks naatstaf hii^dan de _aan_ dg^zinnen gegeven. ^i^ïïaren als echt of onecht .^oordeelt—Met het onderzoek van tastbar<T objecten heeft zich de spekulatieve methode wel nooit bezig gehouden, het zij dan, dat wij in iedere onwetenschappelijke natuurbeschouwing, die de wereld met hersenschimmen bevolkt, de manier der filosofie weer herkennen. De aanvang der wetenschappelijke spekulatie vorschte ook wel naar zon- en wereldloop. Sedert evenwel de induktieve sterrekunde deze gebieden met beteren uitslag ontgint, beperkt de spekulatie zich geheel en al tot de behandeling van meer abstrakte thema's. Hier wordt zij dan, zooals overal, gekarakteriseerd door de voortbrenging van hare resultaten uit de idee of het begrip.

Voor de empirische wetenschap, voor de methode der induktie is de veelheid der ervaring het eerste en het denken het tweede^Daaren-_, tëgën~wTï dV spekulatie zonder hulp der ervaring de wetenschappelijke ? waarheid voortbrengen. t De filosofische kennis mag niet steunen op ^vergankelijke feiten, maar moet absoluut boven tijd en ruimte verheven zijn. De «pekulatieve filosofie wil geen fysische wetenschap, zij wil metafysiek zijn. Haar taak bestaat daarin, rein uit het verstand, zonder hulp van ondervinding een systeem te vinden, een logika of wetenschapsleer, door middel waarvan de wetenswaardigheden zich logisch of systematisch laten afwikkelen, even zoo als wij grammatisch uit den gegeven stam van een woord zijn verschillende vormen kunnen afleiden. De fysische wetenschappen handelen onder de vooronderstelling, dat ons begripsvermogen — om bekende beelden te

Sluiten